Mitxelenaren altxorra bizirik

Koldo Mitxelena hizkuntzalari eta idazlea, euskara batuaren bultzatzaile eta maitale sutsuaren heriotzaren 15. urteurrena beteko da datorren urriaren 11n. Euskararen historiak ordea, ezinbesteko erreferentzia du bai orain, bai eta ziurrenik etorkizunean ere. Koldo Mitxelenaren pentsamenduaren gaurkotasun erabatekoa azpimarratzen dute ezagutu zuten guztiek, euskaltzale, abertzale eta ideia argiko gizona. Mitxelenaren hitzak dira honen adibide garbiena; 'Gure herriak herri artean bere tokia behar duen bezala, hizkuntzak ere berea aurkitu behar du hizkuntza artean: handikeriazko menturarik gabe, iraupena eta hazkuntza segurtatzeko behar adinako tokia'. Euskaldunoi utzitako ideia eta altxorraz gain, filologo honen gizatasunaren balioa Anjel Lertxundik ederki laburbiltzen du. 'Handikeriazko menturarik gabe bizi izandako gizon handia'.

Errenterian jaio zen 1915. urtean eta gaixotasun baten eraginez, ohean emandako egun luzeetan irakurtzeko eta euskara jasoa ikasteko aukera izan zuen. Familia nazionalistakoa, gerra garaian espetxeratu egin zuten. Burdinesi artean piztu zitzaion ikasteko grina eta 50eko eta 60ko hamarkadak hazkunde intelektual izugarriko urteak izan ziren hizkuntzalariarentzat. Haren ikasle izan zen eta egun EHUko irakaslea den Jose Antonio Lakarraren ustez 'lehen gure herrian ez zegoen filologo profesionalik; euskaltzaleak baziren baina euskarari buruz modu zientifikoan idazten zuen jendea kanpotarra zen. Koldo Mitxelena izan zen lehen euskal filologo profesionala, eta gauzak bortizki aldatu ziren berarekin. Euskararen alderdi ezberdinetara modu profesional batean gerturatu zen Mitxelena. Iraultza bortitza izan zen hura, euskara profesionalki aztertzen zuen filologo euskalduna izan baitzen'.

Lakarrak dioenez 'Mitxelenak hizkuntzalari moduan zuen balioa ikusirik, berarentzat, artean, Espainian ez zen katedra bat asmatu zuten. Alegia, Mitxelenak baino lehen ez zuen inork izan hizkuntza indoeuroparreko katedra bat. Mitxelenak beste gauza ugariren artean, hizkuntzen historiaren inguruko jakituria guztia euskararen azterketan aplikatu zuen ostean: latina, grekoa eta beste hizkuntzen gainean aplikatu diren metodoak euskararen kasura aplikatu zituen hizkuntzalariak'.

Euskara batuaren bultzatzaile eta defendatzaile sutsua izan zela ere ezin ahaztu daiteke. Euskaltzaindia euskararen batasunaz arduratzen hasi zenean, ezinbesteko ikusi zuten horren gidari nagusi Mitxelenak izan behar zuela. Horregatik 1968. urteko Arantzazuko bileran aurkeztu ziren egungo euskara batuaren oinarri nagusiak Mitxelenak landu zituen. Lakarrak dioenez 'ortografia, lexikoa eta morfologia alorretan ezarri ziren oinarriak. Ahal zena egin zen, minimo batzuk adostu ziren, ezin baitziren bat batean hizkuntzaren oinarri guztiak adostu. Hala ere, bilera hark eragin handia izan zuen ondorengo hizkuntzaren bilakaeran'.

Mitxelenak zuen ikerketa goseaz gain, maila pertsonalean ere gizon aberatsa zela diote hura ezagutzeko aukera izan zuten guztiek. Filologo aitzindaria, gizatasun handiko adiskidea izan zuten ezagutu zutenek.