Día nacional e crise total
“A sociedade comprobou que todos os poderes que parecían respectábeis eran un baile de ladróns”
![Reproducción do Códice Calixtino exposta nunha vitrina nunha das estancias contiguas á Sala Capitular da Catedral de Santiago.](https://imagenes.elpais.com/resizer/v2/UIHBKUAU6GBCNPHVJC5JFDRCSE.jpg?auth=a0612d0ad0c46e8f81d5253cbb8f2c25572d300136a51342f430761d51e4535f&width=414)
“Aí por Santiago”, dicimos ás veces para referírmonos a un momento do ano, esta fin de Xullo. Cando dicimos así, Santiago confúndese co sol do verán que visita a terra e a alimenta, é un resto do vello corazón agrario do país que aínda vai en nós (estou a ver aínda ao meu avó José Benito fardado de traxe e chapeu de patrón que baixaba a Santiago á feira ver os animais, comer polbo). A festa de Santiago é xente nas praias a patuxar e barullar ou deitada na herba ou nos comedores das casas a comer churrasco, sardiñas… Aí anda a sabiduría máis profunda, a alegría de querer vivir.
Mais, de contino en falando do 25 de Xullo alonxámonos desta celebración do sol e o verán e confundímonos , esquecemos que é un día feirado: unha festa debe de ser unha pausa nos traballos e nas ansias. O 25 de Xullo, o Día Nacional de Galicia, debera ser unha festa colectiva e non o é. É un día conflictivo pois contén todas as contradicións e conflictos que manteñen a Galiza na súa trampa histórica: encerrada dentro da historia da España e encerrada en si propia. E unha festa conflictiva internamente non é festa, pois falta a alegría.
O 25 de Xullo semella ser varios días distintos ou máis ben é un día que ten moitos donos. Son os seus donos os xerarcas do estado español, xente da banda cruzada no peito: os monarcas e tamén os bispos que coroan monarcas, os presidentes de goberno e os gobernadores civís. “Santiago patrón de España”, pendón da España mítica e eterna que soñan os españolistas e que outros aborrecemos. Mais, se ollamos alén do que temos diante, tamén veremos que ese rito é un residuo histórico moi significativo: a Galiza, o reino que foi engulido e negado paradoxalmente é o lugar onde teñen que acudir os reis cando queren rendir tributo á orixe. Ese ritual que hoxe case carece de significado é o recoñecemento de que Santiago foi a cabeceira do reino que acabou sendo o estado español.
Ritos caducos, sen dúbida, pois cos ollos da cidadanía actual implican a submisión do poder político ao relixioso, implican a tutela da democracia española pola curia católica. Unha orixe que non se pode negar, aí está o tributo. Porén, realmente é un acto ao que xa ninguén lle ve o sentido non sendo a Igrexa católica española que aproveita cada ano para lernos a súa cartilla política.
Mais tamén os galeguistas loitaron sempre polo día. Os galeguistas republicanos inauguraron “os mitins das arengas”; baixo o franquismo logo, as misas por Rosalía era un acto de afirmación galeguista e lembramos as manifestacións nos últimos anos do franquismo. E aínda lembramos como nos anos oitenta se lles prohibía a entrada no casco vello da cidade aos nacionalistas galegos: querían todo Santiago para eles, para o botafumeiro e os ritos do poder do estado. Porén, o nacionalismo galego actual, a diferencia do galeguismo republicano que soubo unir e dirixir, carece de peso abondo para que as súas ideas e celebracións penetren na sociedade e se fagan de todos.
E así o Día da Patria Galega, como din os nacionalistas, ou Día Nacional de Galicia, que ese é o seu nome oficial, transcorre como unha xornada partidista; cada partido celébrao á súa maneira, para uns é un día de mostrar músculo na rúa e para outros un trámite máis ou menos incómodo ou un paripé. Para algúns é unha cousa incómoda que lles poñen nas mans e que adoecen por desfacerense dela.
Ilustra a nosa incapacidade colectiva que non poderemos evitar que neste 25 de Xullo o tema de fondo sexa o sacro esperpento do roubo do Códice. Foi Xelmírez o autor intelectual do Códice Calixtino, que non é unha mera guía de peregrinos, como se ven dicindo de xeito peregrino e trivial, senón un instrumento político para fortalecer a corte santiaguesa e ao Reino fronte a Braga e, nomeadamente, a Toledo. O Códice acabou pasando das mans de Xelmírez, que se chamaba a si propio “pai, escudeiro, defensor e protector da patria galega”, ás mans dos protagonistas dun gran disparate protagonizado por un electricista e un deán, aos que se lle sumou un comisario.
Nada ilustra mellor a nosa decadencia histórica e a necesidade de reaxer. Unha decadencia nacional precisamente nun contexto de crise nacionalista de España, como expresan agónicamente tantas banderas “rojo y gualda” na calor da copa de Europa ou das olimpiadas (precisamente cando a existencia do estado está cuestionada e a soberanía pasa a mans de Alemania e dos mercados). A bandeira azul e branca este ano vai estar máis sepultada que nunca pola vermella e amarela.
E todo iso envolto nunha profunda crise económica e moral colectiva, a sociedade comprobou que toda a vida pública, que todos os poderes que parecían respectábeis era un baile de ladróns. A cultura política do franquismo que resumía o propio Franco, "haga como yo, no se meta en política", e que penetrou tan profundamente na sociedade (“a política é sucia”, “os políticos rouban”) agora parece confirmada para a xente menos informada: os políticos, os bos e os malos, pagan o pato. Aparecen ou como criados dos financieiros ou directamente como ladróns.
A política precisa de lexitimarse novamente, sendo democrática e, máis que nada, sufincándose en principios morais que a sociedade recoñeza. Toda a política democrática ten que facerse humilde, o galeguismo tamén; nada está asentado nin garantido.
O 25 de Xullo, para existir como unha festa nacional, para ser atendida pola xente que hoxe celebra a alegría pola súa conta en praias e feiras, para non ser un rito partidista e ser atendida dalgún modo pola cidadanía galega, ten que ser recollido pola propia sociedade dun xeito novo. E facer del o que debe ser, unha festa colectiva na que a cidadanía galega nos prometemos a nós mesmos esperanza individual e colectiva para os problemas que nos atacan ou rondan, esperanza cívica neste tempo conflictivo e aberto. Temos dereito a existir e loitaremos por prosperar.
Tu suscripción se está usando en otro dispositivo
¿Quieres añadir otro usuario a tu suscripción?
Si continúas leyendo en este dispositivo, no se podrá leer en el otro.
FlechaTu suscripción se está usando en otro dispositivo y solo puedes acceder a EL PAÍS desde un dispositivo a la vez.
Si quieres compartir tu cuenta, cambia tu suscripción a la modalidad Premium, así podrás añadir otro usuario. Cada uno accederá con su propia cuenta de email, lo que os permitirá personalizar vuestra experiencia en EL PAÍS.
En el caso de no saber quién está usando tu cuenta, te recomendamos cambiar tu contraseña aquí.
Si decides continuar compartiendo tu cuenta, este mensaje se mostrará en tu dispositivo y en el de la otra persona que está usando tu cuenta de forma indefinida, afectando a tu experiencia de lectura. Puedes consultar aquí los términos y condiciones de la suscripción digital.